“Xì-căng-đan” chấm thi tốt nghiệp ở Đồng bằng Sông Cửu Long: Thỏa thuận để cho điểm vô tư!

Để điểm thi môn Ngữ văn đạt kết quả cao, các chuyên viên bộ môn Ngữ văn của 11 sở GD-ĐT các tỉnh ĐBSCL đã có cuộc họp vào ngày 5/6 tại TP Cần Thơ, ra “Biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2011 môn ngữ văn”.

Thực chất đây là thỏa thuận để “nâng cao chất lượng” bằng cách cho điểm “vô tư”, thoát ly hẳn hướng dẫn chấm thi môn này của Bộ GD-ĐT.

Đề thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn năm nay được dư luận nhận định là hay, phù hợp với phương pháp giảng dạy mới. Nhận được nhiều lời khen nhất chính là câu đầu tiên trong đề thi năm nay. Cụ thể, câu 1 (2,0 điểm) hỏi: “Trong đoạn cuối của truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, nhân vật nghệ sĩ Phùng mỗi khi ngắm kỹ và nhìn lâu hơn tấm ảnh do mình chụp thường thấy hiện lên những hình ảnh nào? Những hình ảnh đó nói lên điều gì?”. Tuy nhiên, với hướng dẫn chấm thi của Bộ GD-ĐT, nhiều học sinh đã bị mất điểm ở câu 1, mặc dù tổ chấm chúng tôi đã rất cố gắng “đọc hiểu” giùm cho học sinh cũng như vận dụng linh hoạt hướng dẫn chấm thi của bộ. Câu 2 và câu 3 kết quả đạt được cũng không khả quan vì kỹ năng vận dụng kiến thức của học sinh còn hạn chế.

Kết thúc đợt chấm thi, chúng tôi cảm thấy buồn và ray rứt vì kết quả đạt được không như mình mong đợi, nhưng vui vì mình đã đánh giá khách quan thực lực của người học.

 

“Biên bản thống nhất...” của lãnh đạo bộ môn ngữ văn được lập vào ngày 5-6 tại TP Cần Thơ.

Từ bàng hoàng và phẫn nộ...

Giữa lúc chúng tôi đang tự đánh giá, rút kinh nghiệm về cách dạy của mình, một người bạn đã cho chúng tôi “Biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2011 môn ngữ văn” (theo tinh thần cuộc họp triển khai đáp án của 11 tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) ngày 5-6-2011 tại Cần Thơ). Đọc biên bản này, cảm xúc đầu tiên của chúng tôi là bàng hoàng và phẫn nộ. Làm sao không bàng hoàng và phẫn nộ khi cuộc họp triển khai đáp án thực chất là một cuộc gặp gỡ của các chuyên viên bộ môn ngữ văn với mục đích là thỏa thuận để “nâng cao chất lượng” bằng cách cho điểm “vô tư” bài làm của thí sinh - thoát ly hẳn hướng dẫn chấm thi của Bộ GD-ĐT! Làm sao không bàng hoàng và phẫn nộ khi thỏa thuận này lại là một văn bản phi khoa học đến vậy! Với cách triển khai và vận dụng hướng dẫn chấm thi như thế này, theo tôi, học sinh không cần phải nhớ các chi tiết nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm, không cần phải học cách đọc văn bản tác phẩm văn chương và cũng không cần phải học cách viết một bài văn nghị luận.

Bởi vì, theo biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi từ cuộc họp triển khai đáp án của 11 tỉnh khu vực ĐBSCL ngày 5-6-2011 tại Cần Thơ mà chúng tôi có được, để trả lời cho câu hỏi thứ nhất: “Trong đoạn cuối của truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, nhân vật nghệ sĩ Phùng mỗi khi ngắm kỹ và nhìn lâu hơn tấm ảnh do mình chụp thường thấy hiện lên những hình ảnh nào?”, học sinh thay vì nhớ và tái hiện chính xác các chi tiết: màu hồng hồng của ánh sương mai (0,5 điểm); người đàn bà vùng biển (người đàn bà hàng chài) bước ra từ tấm ảnh (0,5 điểm) thì có thể trả lời đại khái, qua loa vẫn đạt điểm như hướng dẫn chấm của bộ. Cụ thể, biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi tại Cần Thơ triển khai đáp án như sau:

Câu 1:

Những hình ảnh thường hiện lên là :

Ý 1: Học sinh nêu được một trong các ý sau được 0,5 điểm:

- Màu hồng hồng - Ánh sương mai - Chiếc thuyền - Chiếc thuyền lưới vó ở ngoài khơi tiến vào… màu sương mờ…

Ý 2: Nêu được một trong các ý sau cho 0,5 điểm: - Hình ảnh người đàn bà - Người đàn bà hàng chài -lNgười đàn bà trong chiếc thuyền bước ra

Như vậy, học sinh dù trả lời không đầy đủ, không rõ ràng, thậm chí trả lời sai hoàn toàn vẫn đạt điểm tối đa (!) (Đáng lưu ý là các hình ảnh “- Chiếc thuyền” và “- Chiếc thuyền lưới vó ở ngoài khơi tiến vào… màu sương mờ…” là hoàn toàn không có trong đoạn cuối của truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu)!

Về ý nghĩa của hình ảnh, theo hướng dẫn chấm thi của bộ, những hình ảnh đó nói lên: chất thơ, vẻ đẹp lãng mạn của cuộc sống (0,5 điểm); hiện thực về số phận lam lũ, khốn khó của con người (0,5 điểm). Sau này, trong văn bản số 3749/BGDĐT-KTKĐCLGD v/v hướng dẫn bổ sung chấm thi môn ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2011, ký ngày 8-6-2011, theo tinh thần đề mở và đáp án mở, để bảo đảm đúng nguyên tắc chấm thi, đồng thời khuyến khích những sáng tạo của thí sinh trong bài thi, ý 2 của câu 1 được bổ sung như sau:

a) Nếu thí sinh không trả lời trực tiếp, cụ thể như trong đáp án mà nêu được ý tưởng nghệ thuật của tác giả về mối quan hệ giữa nghệ sĩ với hiện thực, nghệ thuật với cuộc sống: có thể cho từ 0,5 điểm trở lên, với điều kiện tổng số điểm cho ý này không quá 1,0 điểm.

b) Nếu thí sinh phân tích kỹ và sâu sắc ý đã nêu: Có thể cho tới tối đa 1,0 điểm, với điều kiện tổng số điểm cho ý này không quá 1,0 điểm”.

Trong khi đó, biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi từ cuộc họp triển khai đáp án của 11 tỉnh khu vực ĐBSCL ngày 5-6-2011 tại Cần Thơ, thống nhất cho điểm ý 2 của câu 1 là:

Ý 3: Nêu được một trong các ý sau cho 0,5 điểm: - Chất thơ hoặc lãng mạn, vẻ đẹp nghệ thuật - Biểu tượng nghệ thuật…

Ý 4: Nêu được một trong các ý sau cho 0,5 điểm: - Hiện thực về số phận lam lũ hoặc khốn khó… - Bức tranh đời sống hoặc hiện thực…

Ngoài ra, với ý 3 và ý 4, học sinh có thể nêu một trong các ý sau cho 1,0 điểm: - Mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống - Cái nhìn đa chiều, toàn diện

Lưu ý:

- Không trừ điểm khi học sinh nêu dư ý trong bài làm - Không tính lỗi chính tả -lKhông yêu cầu viết thành đoạn văn”.

Mặt khác, một số chi tiết, theo thiển nghĩ của tôi, cũng chưa hẳn chính xác. Chẳng hạn, về ý nghĩa của hình ảnh “màu hồng hồng của ánh sương mai”, thay vì câu trả lời đúng là “chất thơ, vẻ đẹp lãng mạn của cuộc sống” thì biên bản thống nhất hướng dẫn chấm của 11 tỉnh khu vực ĐBSCL lại nêu là “Chất thơ hoặc lãng mạn, vẻ đẹp nghệ thuật”.

Theo một giáo viên dạy môn ngữ văn ở tỉnh Tiền Giang, năm nay chỉ có 73% thí sinh  ở tỉnh này đạt điểm trung bình môn này. Nếu chấm theo “Biên bản thống nhất...” của 11 tỉnh ĐBSCL thì 100% thí sinh tỉnh Tiền Giang sẽ đạt điểm trung bình môn ngữ văn.

Phải chăng để có niềm vui trọn vẹn mà đối với câu 2 trong đề thi (3,0 điểm - tạo lập văn bản nghị luận xã hội), biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi của 11 tỉnh khu vực ĐBSCL cũng đã có những triển khai hết sức vô lý. Theo đó, câu 2, chỉ cần “Học sinh nắm vững kỹ năng làm văn, bố cục có 3 phần : MB - TB - KB (mở bài – thân bài – kết bài – ghi chú của  tòa soạn), nội dung dù có sơ sài cho tối thiểu: 1,5 điểm” hay “Học sinh trình bày theo hướng lập thân, lập nghiệp trong tương lai (hợp lý) thì tối đa: 2,0 điểm”. Từ hướng dẫn chấm này, việc giảng dạy của giáo viên sẽ rất nhẹ nhàng, bởi vì các em viết lạc đề vẫn đạt 2 điểm, hay nội dung bài viết có sơ sài đi nữa thì các em vẫn đạt hơn 1,5 điểm!

 

.... đến kinh hoàng!

 

Phần hướng dẫn chấm câu 3 (5,0 điểm - tạo lập văn bản nghị luận văn học) càng kinh  hoàng hơn. Về mặt lý thuyết, để viết được một bài văn nghị luận về một đoạn thơ, học sinh phải có năng lực cảm nhận, phải biết phương pháp phân tích một đoạn thơ. Học sinh phải biết cách phân tích một hình tượng nhân vật... Và, bài viết đạt điểm tốt, cần phải bảo đảm các yêu cầu về kỹ năng, kiến thức. Tuy nhiên, khi đọc biên bản thống nhất nêu trên, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng. So với hướng dẫn chấm của bộ thì hướng dẫn chấm của 11 tỉnh khu vực ĐBSCL đã “mở rộng đến vô cực”. Xin trích dẫn dưới đây:

Câu 3a: Thống nhất với hướng dẫn chấm, song giám khảo cần thống nhất các tình huống sau đây:

- Về kỹ năng, bài đủ 3 phần: MB - TB - KB, nội dung không đầy đủ → cho ít nhất: 2,0 điểm.

- Về nội dung: Bức tranh thiên nhiên nêu được ý hùng vĩ, thơ mộng → cho trọn: 1,5 điểm.

- Về nghệ thuật:

+ Nêu được một vài ý về nghệ thuật (không cần nêu triệt để): 1,0 điểm

+ Không nêu được nghệ thuật: trừ 1,0 điểm.

-  Phân tích nội dung và nêu được một vài ý nghệ thuật: vẫn được trọn 4,0 điểm.

- Phân tích nội dung trước rồi mới nêu nghệ thuật sau: chỉ cho tối đa 4,5 điểm.

- Diễn xuôi đoạn thơ: cho từ 2,5 - 3,0 điểm

- Đánh giá chung hoặc kết luận: vẫn cho 0,5 điểm…

Câu 3b: Thống nhất với hướng dẫn chấm, song giám khảo cần thống nhất các tình huống sau đây:

- Về kỹ năng, bài đủ 3 phần: MB - TB - KB, nội dung không đầy đủ → cho ít nhất: 2,0 điểm.

- Phân tích nhân vật, đôi chỗ còn hạn chế (kể chuyện): tối thiểu 3,5 điểm.

- Bài làm sa vào kể lể, nặng về tóm tắt truyện hay hoàn toàn tóm tắt cốt truyện: tối đa 2 điểm…”.

Như vậy, cuộc họp triển khai đáp án của 11 tỉnh khu vực ĐBSCL ngày 5-6-2011 tại Cần Thơ đã gần như thoát ly hướng dẫn chấm của bộ. Nếu như tỉnh, thành nào cũng có những bước đi “đột biến” như vậy thì đâu cần hướng dẫn chấm thi thống nhất của bộ! Điều này cũng có nghĩa là học sinh không cần phải lo lắng khi đi thi môn ngữ văn vì chỉ cần các em “biết gì viết nấy”, đừng bỏ giấy trắng, cứ viết đầy trang thì thế nào cũng có điểm, thậm chí còn có điểm tốt, vì đã có thầy cô “đãi cát tìm văn” giúp các em. Vậy là với cách làm này, trò có điểm tốt, thầy có học sinh đỗ cao, trường đạt được thành tích đề ra!

 

Vì sao và tại sao? Khi đọc hướng dẫn chấm này, chúng tôi không khỏi băn khoăn. Một biên bản thỏa thuận phi khoa học như thế này mà cũng được xem là “Biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi...” cho một kỳ thi cấp quốc gia sao?  Với một biên bản triển khai và thống nhất hướng dẫn chấm như thế, khi xem kết quả trên bảng điểm của thí sinh, những giáo viên giảng dạy môn ngữ văn sẽ nghĩ gì? Họ có vui và hạnh phúc trước những số điểm được “ban phát” từ tình thương và tấm lòng nhân hậu của các chuyên viên bộ môn ngữ văn của các tỉnh, của các giám khảo, trong đó có bản thân mình? Và các em học sinh, các em có vui vì đạt được kết quả tuyệt vời như thế này?  Do đâu lại có cuộc họp triển khai đáp án của 11 tỉnh khu vực ĐBSCL ngày 5-6-2011 tại Cần Thơ? Và còn các khu vực khác, có hay không những cuộc họp “triển khai” đáp án giữa những tỉnh, TP được phân công chấm chéo lẫn nhau? Rõ ràng với cách tổ chức kiểm tra đánh giá như thế này, những trăn trở, ưu tư của giáo viên khi vận dụng hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng; vận dụng cách đổi mới kiểm tra đánh giá chất lượng; việc cập nhật kiến thức, cải tiến phương pháp dạy học sẽ chẳng còn ý nghĩa gì!

 

Theo Đỗ Thị Lê (Giáo viên Trường THPT chuyên Tiền Giang)

Người Lao Động

Trò “chấm điểm” thầy tại Đại học Liège

Nội dung bài viết dưới đây xin được xem như một thí dụ chứ không phải là một kiểu mẫu giáo dục. Tất cả những chính sách, qui chế, tổ chức... đại học tùy thuộc rất nhiều yếu tố về truyền thống, lịch sử, văn hóa, nhân lực, phương tiện hiện hữu...

1. Bối cảnh của việc trò “chấm điểm” thầy tại Đại học Liège (Bỉ)

Chúng tôi là một Đại học nhỏ, 20.000 sinh viên, một Đại học xưa gần 200 năm tuổi, đã có thời hoàng kim trong hai thế kỷ trước, nhất là với trường Kỷ sư, nhưng hiện không có trong danh sách 200 Đại học hàng đầu thế giới.

Bù lại chúng tôi có truyền thống rất mở: tôn trọng tất cả chính kiến, đảng phái và tôn giáo (có những Đại học ở Bỉ ít tự do hơn chúng tôi).

Đại học Liège nằm trong một khu rừng xanh rộng 2.000 mẫu. Cái hiền hòa và thoáng mát của khung cảnh có thể làm cho con người thoải mái và lịch sự với nhau chăng?

Hệ thống giáo dục ở Bỉ có thể tóm tắt trong ba điểm chính :

- Cưỡng bức và miễn phí hoàn toàn cho tất cả trẻ em tới năm 18 tuổi

- Hệ cao đẳng và đại học được tài trợ bởi chính phủ (từ 10.000 euros tới 15.000 euros cho mỗi sinh viên tùy theo năm và ngành học - sinh viên chỉ đóng từ 400 tới 900 euros mỗi năm).

- Giáo dục phổ thông có một khung chương trình được chính phủ đề ra, dựa theo đó các trường có quyền uyển chuyển sửa đổi áp dụng. Cấp đại học thì hoàn toàn tự do. Nhiều sinh viên chọn trường và chọn môn học trên cơ sở tiếng tăm của trường hay của giáo sư chẳng hạn (kiểu “lên núi tầm sư học đạo” của ta ngày xưa).

Ngoài những chi tiết kể trên, phải kể thêm sơ lược về bối cảnh văn hóa đại học :

- Liên hệ giữa thầy và trò không phải là một liên hệ thẳng trên - dưới, mạnh - yếu mà là một liên hệ tam giác giữa người đi học - kiến thức và người đi dạy. Ba “nhân tố” này đều quan trọng cả ba. 

- Sinh viên chọn một ngành học vì nhiều lý do trong đó có sở thích cá nhân, sinh viên “đóng” một vai trò tích cực chứ không thụ động hấp thụ sự truyền đạt của thầy.

- Trong một xã hội mà càng ngày càng chuyên môn hóa - chuyên ngành chuyên nghề, đòi hỏi sự xuất sắc là cần thiết thì  phải dùng mọi phương tiện để đạt được kết quả đó - “chấm điểm” thầy là một trong những phương tiện .

- Riêng tại Liège, đầu những năm 1990, Jean Thérer, một giáo sư ngành giáo dục đã đặt ra “Tuyên Ngôn Quyền của người đi học”  làm nền móng cho một kiểu cách sư phạm nặng tính nhân bản.

2. Cụ thể trò ”chấm điểm” thầy thế nào?

Chiến dịch - opération -  được đặt tên là “SMART Evalens”  được hiểu là  “hệ thống phương pháp giúp thực hiện trắc nghiệm đánh giá giáo sư”  (Système Méthodologique d'Aide à la Réalisation de Tests d'Evaluation des Enseignants)  nhưng chữ Smart được tất cả cộng đồng giáo dục nhớ liền, nó “khả ái” làm sao ấy !

Bảng điều tra chỉ có một tờ, theo nguyên tắc chỉ cần 10 đến 20 phút là điền xong. Thời gian này tùy theo độ dài của  3 câu trả lời mở cuối bảng điều tra.

Ba câu này hỏi ý kiến cá nhân của sinh viên về môn học, về những bài tập ứng dụng hay bài tập có hướng dẫn và về các cuộc thi của môn ấy. Ba câu trả lời này được dành cho ba khung, chiếm nửa trang giấy, tức là một phần tư diện tích của bảng điều tra - vì chúng quan trọng,  thể hiện phê bình riêng tư của từng sinh viên.

Ba câu trả lời này đòi hỏi nhiều thì giờ và công sức để khai thác, phân tích và đúc kết vì phải đọc bằng... sức người. Những câu “đặc sắc” hay được nhiều sinh viên viết ra sẽ được chép y nguyên lại đưa cho giáo sư liên hệ cùng với những kết quả khác.

Tất cả trên 50 câu hỏi khác (một trang rưỡi của tờ điều tra) đều được trình bày để có thể trả lời bằng cách tô đen. Như thế,  máy tính đọc được và phân tích kết quả bằng chương trình tin học.

Sinh viên chỉ việc “cho điểm” từ 1 thấp nhất đến 5 - hiện nay là tới 6 - điểm cao nhất cho mỗi mục (item) - có quyền không trả lời hay có thể đánh dấu “không liên hệ”

Những câu hỏi này thuộc ba chủ đề :

. Phê bình những bài giảng của môn dạy: 16 câu hỏi đi từ chi tiết cụ thể (giờ giấc, giọng nói, dụng cụ sư phạm, giáo trình...)   cho đến nội dung (có phù hợp với chủ đích của ngành, có giúp cho sinh viên học hỏi thêm, tiến bộ trong chuyên môn, có trùng hợp với các môn khác...)  và dĩ nhiên,  phương pháp sư phạm (có thích hợp với trình độ của sinh viên, có trả lời những khó khăn của sinh viên, có đam mê và truyền đạt cái đam mê ấy cho sinh viên...)

- Phê bình các cuộc thi : 13 câu về cách hỏi thi, cách tổ chức các cuộc thi, cách giáo sư chuẩn bị cho sinh viên học thi, những gì giáo sư chờ đợi nơi sinh viên, chỉ tiêu, “thể lệ” hay cách chấm điểm có được cho biết trước hay không, câu hỏi bài thi có bao phủ hết môn học hay không, ...

- Phần thứ ba, quan trọng nhất: 22 câu về bài tập ứng dụng, tham khảo thêm có hướng dẫn hay lâm sàng (cho sinh viên Y khoa và Thú Y)

Trên bình diện sư phạm, sinh viên không thể chỉ biết lý thuyết thôi mà còn phải biết ứng dụng, biết làm, để biết xoay sở trước mọi tình huống sau này, để tự lập. Chúng tôi vẫn nói, một cách hơi quá đáng,  “dạy học tức là giải phóng” (ít nhất là giải phóng cho sự kém hiểu biết) và “người có tri thức là người tự do”.

Ở đây sinh viên phán đoán tầm quan trọng mà giáo sư dành cho các bài tập thực dụng, tổ chức việc làm của các trợ tá đặc trách lo cho sinh viên, công tác điều khiển sinh viên trong quá trình tự học thêm, sự tận tụy giúp đỡ sinh viên, ...

Triết lý mà nói, nếu phần ứng dụng này giáo sư làm tốt thì giáo sư rõ là người “khai tâm”, dạy cách học (apprendre à apprendre) cho sinh viên tiếp tục con đường tự học trong suốt quãng đời còn lại.

Cái đánh giá của mỗi sinh viên là chủ quan. Nhưng các mục đưa ra đều cụ thể, có thể “đong và đếm” được.

Dỉ nhiên mỗi bảng điều tra đều có phần hành chính ghi  môn học, tên giáo sư dạy, phân khoa, năm học, ngày điền bảng chấm điểm nhưng tuyệt nhiên không có tên họ của sinh viên, tác giả bảng chấm điểm.  

3. Sau đó ?

Phần “khổ sở” tức là công việc của phân khoa sư phạm: khai thác, phân tích và cô đọng các kết quả.

Một công việc nặng vì cả Đại học có hơn cả ngàn giáo sư, dạy ba ngàn môn. Thế nên công việc không thể tái diễn mỗi năm cho mỗi môn mà  thông thường cứ khoảng 5 năm một lần cho mỗi người.

Mỗi giáo sư sẽ nhận được đúng là bảng điều tra với số điểm của mình cho từng mục. Như thế, người đứng trên bục giảng biết được phản ảnh của sinh viên, chỗ nào được, chỗ nào còn thiếu qua nhận định của học trò mình. Và nhất là các ý kiến cá nhân của các sinh viên qua các câu trả lời tự do.

Đồng thời mỗi giáo sư còn nhận được một đồ thị bảng “điểm trung bình” của tất cả các đồng nghiệp cùng một khoa hầu có thể xác định vị trí của cá nhân (trên hay dưới trung bình đó - và trên hay dưới chỗ nào, phạm vi nào) .

Vấn đề đăng các kết quả của “Smart Evalens - đánh giá giáo sư” lên trang nhà nội bộ (intranet) của Đại học đã được bàn đến cách đây mấy năm. Hiện vẫn chưa ngã ngũ.

Nguyên tắc tự do sư phạm không cho phép bất cứ ai, kể cả Viện trưởng Đại học, áp dụng một chế tài nào đối với các giáo sư -  để khen thưởng hay chê bai - Thế nhưng phải nói là cộng đồng đại học ở Liège thoải mái với việc sinh viên cho điểm giáo sư. Có thể vì đại đa số ý thức được vai trò và bổn phận của mình, có thể vì tinh thần trách nhiệm của cá nhân cao.

Một “bảng điểm tốt” là một phần thưởng tinh thần to lớn đối với người mang nghề “bán cháo phổi”, là một đền bù vô giá cho những giờ cặm cụi soạn giáo trình, chuẩn bị ảnh đèn chiếu (hồi xưa) hay power point (bây giờ), lên giảng đường, ...

Những phê bình tiêu cực lại rất là quí giá: một người giỏi nghiên cứu (tất cả giáo sư Đại học qua bổ nhiệm đều là những chuyên gia có giá trị và đã được cộng đồng khoa học quốc tế  thừa nhận)   chưa hẳn là một nhà sư phạm  (vì khả năng sư phạm không phải là bẩm sinh)  nên đánh giá của sinh viên giúp người đi dạy  biết sở trường sở đoản của mình để làm tốt hơn.

Mà cũng có thể giáo sư bị phê bình tiêu cực chỉ vì nhu cầu của đa phần sinh viên một lớp nào đó khác đi so với thường lệ. Mà việc dạy học là một việc chung của người dạy và người học, hai người đi cùng một khúc đường với một chủ đích duy nhất: làm chủ cái hiểu biết.

Hai người đồng hành thì phải sóng bước cùng nhịp với nhau. Không để ý tới nhu cầu và nhận xét của sinh viên, chúng không học tốt thì người đi dạy thất bại. Tệ hơn nữa, không trả lời được chờ đợi của sinh viên, chúng chán nản, không tới lớp, người đi dạy sẽ giảng cho bốn bức tường của giảng đường ư ?

Nếu cần, các giáo sư có thể gọi “cầu cứu” bên bộ phận sư phạm của phân khoa. Bộ phận này làm việc trên cơ sở theo nhu cầu, không áp đặt.  Cùng với giáo sư nhờ giúp, họ sẽ phân tích hoàn cảnh, vốn khả năng của sinh viên, đặc thù và đòi hỏi của môn học để hướng đến những giải pháp sư phạm có thể thích ứng.

Trong tương lai, các giáo sư Đại học sẽ phải chứng minh khả năng sư phạm bằng một chứng chỉ hay bằng cấp chuyên môn.

Nhìn chung, hai phân khoa “dị ứng” nhất, lúc đầu, đối với việc sinh viên chấm điểm giáo sư là Y khoa và Luật khoa. Vì đó là hai phân khoa bảo thủ nhiều hơn. Nhưng tình hình cũng thay đổi và chúng tôi áp dụng hình thức dân chủ này từ hơn hai mươi năm nay.

Sinh viên ở Liège xem việc cho điểm giáo sư là một việc bình thường, cũng bình thường như việc đại diện của sinh viên (qua bầu cử) họp cùng với giáo sư trong Hội đồng Quản trị Đại học hay Hội đồng phân khoa  hầu giải quyết các vấn đề liên quan đến cuộc sống của Đại học hay của phân khoa. 

Nguyễn Huỳnh Mai

 

LTS Dân trí - Trước hết xin cảm ơn giáo sư Nguyễn Huỳnh Mai đã nhiệt tình viết tiếp bài thứ hai nói rõ hơn về cách tổ chức cho trò “chấm điểm” Thầy ở Đại học Liège (Bỉ) theo yêu cầu của những đồng nghiệp tại Việt Nam..

Mặc dù tác giả coi bài viết trên đây chỉ là một thí dụ nhưng đã đem lại nhiều thông tin bổ ích về ý tưởng cũng như cách thức tổ chức và hiệu quả thiết thực của việc “trò chấm điểm Thầy” tại Đại học Liège, một trường Đại học đã có gần 200 năm tuổi. Đấy cũng là những thông tin gợi mở cho việc xác định nội dung cũng như xây dựng các tiêu chí khách quan trong việc “chấm điểm” Thầy của sinh viên và cách xử lý kết quả đó đối với các trường đại học nước ta.

Theo Dân Trí

Đánh giá người Thầy là một chủ trương đúng

Giáo dục xét trên khía cạnh kinh tế vẫn là một ngành dịch vụ, một ngành dịch vụ đặc biệt mà ở đó người học vừa là sản phẩm đồng thời là khách hàng sử dụng dịch vụ đó.

Và đã là một ngành dịch vụ thì khách hàng - người học có quyền đánh giá chất lượng dịch vụ, đánh giá thái độ của những nhà cung cấp và quyền lựa chọn những nhà cung ứng tốt nhất cho mình.

Nói như vậy không có nghĩa rằng chúng ta phủ nhận truyền thống “Tôn sự trọng đạo”, “Một chữ cũng là Thầy, nửa chữ cũng là Thầy”… của ông cha ta từ ngàn xưa đến nay. Hay có ý thương mại hóa hoạt động giáo dục, hạ thấp vai trò của người Thầy, của những người làm nhiệm vụ đào tạo mà chỉ mong muốn có một góc nhìn khác về giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nước nhà.

Quan điểm của tôi đồng tình với chủ chương của Bộ giáo dục và Đào tạo do Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân khởi xướng từ năm 2009 về hoạt động tạo cơ chế để sinh viên “Chấm điểm giảng viên, chấm điểm người Thầy của mình”. Về lợi ích lâu dài, kinh nghiệm của các nền giáo dục tiên tiến và mặt tích cực của nó đây là một chủ trương đúng cần triển khai mạnh, triển khai nhanh tại các cơ sở đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân của Việt Nam.

Có nhiều ý kiến phản đối chủ trương này và cho rằng đây là vấn đề nhạy cảm, một hành động “xúc phạm hay hạ thấp” hoặc làm “tổn thương tình cảm” của những người Thầy. Nhưng nếu là một người làm giáo dục chân chính tôi nghĩ rằng chắc hẳn họ đã không phản đối. Theo cách hiểu của tôi, nhiều người làm đào tạo hiện nay còn quá nặng về tư tưởng “Thầy đọc Trò chép”, tuyệt đối hóa vai trò của bản thân đến việc học của học sinh và sinh viên. Nhưng về mặt thực tế, người Thầy thực chất là người hỗ trợ học sinh, hỗ trợ sinh viên tìm ra chân lý cũng như tạo động lực cho người học thực hiện mục tiêu chinh phục tri thức của mình. Bên cạnh những người Thầy đang ngày đêm đổi mới phương pháp giảng dạy của mình để thích nghi với cách học mới của học trò thì còn không ít những giáo viên, giảng viên còn “ngại đổi mới, sợ đổi mới” không dám dấn thân vào sự nghiệp nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo của nước nhà. Và tất nhiên với những người như vậy, việc “chấm điểm giảng viên, giáo viên” là một việc không tưởng, một việc làm chưa từng có trong tiền lệ và không nên triển khai.

Đánh giá hay chấm điểm người Thầy theo tôi là việc làm không khó nếu như chúng ta có một lộ trình cụ thể cho vấn đề này. Chấm điểm giảng viên ở Việt Nam hiện nay, tôi nhận thấy có 3 vấn đề cần lưu tâm và có giải pháp trước khi triển khai.

Thứ nhất cần xây dựng và công khai các tiêu chí đánh giá giảng viên, giáo viên. Các tiêu chí đó không nên quá tập trung vào chuyên môn của giáo viên mà nên chú trọng cho thang điểm về vấn đề đạo đức, tác phong, kỹ năng giảng dạy, kỹ năng truyền đạt của giáo viên. Một giáo viên giỏi chuyên môn nhưng không có một tư cách đạo đức chuẩn mực, không có một kỹ năng giảng dạy lôi cuốn người học và làm gia tăng giá trị tri thức, tay nghề, kinh nghiệm cho người học thì giáo viên đó không thể là giáo viên giỏi và tất nhiên sẽ không thể được học sinh và sinh viên đánh giá cao.

Thứ hai, cần tuyên truyền sâu rộng để làm rõ ý nghĩa và bản chất của chủ trương chấm điểm giảng viên. Bộ Giáo dục và Đạo tạo, Ban giám hiệu các trường cần tổ chức các hoạt động tuyền truyền, các buổi tiếp xúc với giáo viên để giúp họ hiểu mục đích của việc đánh giá giảng viên. Đánh giá giáo viên, giảng viên không phải để hạ thấp uy tín, hạ lương của người Thầy mà để giúp giáo viên nhận thức những mặt mạnh và những điểm hạn chế của mình để thay đổi, nhằm giúp học sinh có một kết quả học tập tốt hơn. Và đó cũng là động lực để những người Thầy chân chính, có tư cách đạo đức tốt, được nhiều sinh viên yêu quí, chuyên môn giỏi, kỹ năng giảng dạy tốt được vinh danh, được nhà trường, sinh viên và xã hội công nhận những đóng góp của mình.

Song song với hoạt động đó, nhà trường cũng cần tổ chức các buổi hướng dẫn sinh viên về cách thức, mục đích của hoạt động đánh giá giáo viên. Nhiều người lo ngại nhiều sinh viên, học sinh do không nhận thức đầy đủ hoặc có ác cảm với giảng viên sẽ có những đánh giá không chuẩn xác. Theo tôi đây không phải là vấn đề lớn, bởi thực chất học sinh và sinh viên ngày nay các em có nhận thức rất tốt, phát triển từ rất sớm. Khi các em hiểu được bản chất của hoạt động đánh giá chắc chắn đa phần các em sẽ đánh giá rất trung thực về người Thầy của mình. Một vài ý kiến đánh giá không tốt về người Thầy có lẽ không có gì cần quan ngại, nhưng nếu có nhiều sinh viên, học sinh cùng có một kết luận giống nhau thì đó là một vấn đề cần xem lại của những người Thầy. Chúng ta cũng chấp nhận một công thức, trong quá trình đào tạo sẽ có 80% học sinh, sinh viên thích cách đào tạo của một Thầy và có 20% có thể không thích hoặc có những đánh giá không tích cực. Nếu một giáo viên có một số ý kiến đánh giá không tốt thì cũng không nên lấy đó làm áp lực hoặc tự ti trước đồng nghiệp và học trò. Điều quan trọng là tự mỗi giáo viên cần nhận thức được điều đó để đổi mới và có một phương pháp giảng dạy tốt hơn.

Để đảm bảo sự minh bạch, công tâm trong đánh giá, các nhà trường nên tạo điều kiện cho sinh viên được quyền giữ bí mật thông tin của mình, không nên đưa mục thông tin cá nhân vào các phiếu đánh giá. Và các kết quả đánh giá giáo viên cần được công khai để học sinh và sinh viên được biết, qua đó lựa chọn cho mình những người Thầy tốt nhất là với các trường Đại học đang triển khai mô hình học tín chỉ hiện nay.

Thứ ba, cần tạo chuẩn trước khi nhân rộng. Bộ giáo dục & Đào tạo cần triển khai thí điểm tại một số trường Đại học và cấp 3. Trong quá trình triển khai cần giám sát và có những điều chỉnh kịp thời. Từ mô hình thí điểm, phát hiện những điểm chưa hợp lý để có những giải pháp khắc phục trước khi triển khai sâu rộng tới các trường Đại học, Cao đẳng và THPT. Việc đánh giá giảng viên, giáo viên nên tập trung áp dụng tại các trường ĐH, Cao đẳng và THPT để đảm bảo tính khách quan và năng lực nhận thức của người học.

Thực hiện thành công chủ trương cho học sinh, sinh viên đánh giá giáo viên và giảng viên sẽ tạo một bước đột phá cho giáo dục nước nhà. Tất nhiên để thực hiện điều đó không phải một sớm một chiều, thuận buồm xuôi gió mà sẽ gặp không ít khó khăn. Nhưng để chấn hưng nền giáo dục nước nhà, tạo điều kiện cho người học – những khách hàng của các cơ sở đào tạo được hưởng một dịch vụ tốt nhất thì đây là việc cần làm, bắt buộc phải làm.

Đánh giá giáo viên sẽ tạo ra một động lực lớn, giúp nhiều giáo viên, giảng viên có thêm sức mạnh dấn thân vào sự nghiệp chấn hưng giáo dục nước nhà. Chỉ có đổi mới, chỉ có tạo sức ép thay đổi, chỉ có những hành động mạnh mẽ mới giúp nền giáo dục Việt Nam tiến lên một tầm cao mới, giúp người học – khách hàng của chúng ta được hưởng một dịch vụ đào tạo như ý, chuẩn bị một tương lai tươi sáng trước khi vào đời.

Ngô Phú Mạnh

Giám đốc điều hành Học viện Đào tạo CNTT Quốc tế karROX Ấn Độ

LTS Dân trí - Tác giả bài viết trên đây tỏ bày khá rõ quan điểm và thái độ ủng hộ đối với chủ trương cho trò “chấm điểm” Thầy và mong muốn chủ trương này được triển khai nhanh tạo thành một bước đột phá nhằm nâng cao hiệu quả phấn đấu của người Thầy, tạo ra tiền đề quan trọng cho việc chấn hưng nền giáo dục nước nhà.

Tuy nhiên việc làm này đòi hỏi sự chuẩn bị công phu, trước hết tạo ra sự thông suốt về mục đích, ý nghĩa của việc trò “chấm điểm” Thầy, sau nữa là có lộ trình và bước đi phù họp trên cơ sở xác định rõ nội dung cũng như tiêu chí đánh giá có căn cứ khoa học và thực tiễn; cuối cùng là việc xử lý thông tin sao cho khách quan, phản ánh trung thực năng lực chuyên môn và phẩm chất, cả những điểm mạnh và điểm yếu của người Thầy, để từ đó không ngừng hoàn thiện mình nhằm đáp ứng đúng nhu cầu chính đáng của người học cũng như chất lượng giáo dục và đào tạo.

Theo Dân Trí

Trò “chấm điểm” thầy, tại sao không?

Nhiều năm trước, ở trường cũ, nơi tôi dạy học trước đây, đã cho SV đánh giá thầy cô. Một em SV đã cho tôi xem phiếu nhận xét và hỏi ý tôi thế nào. Tôi nhớ là tôi đã nói, em không cần phải hỏi cô, em cứ nhận xét trung thực theo ý mình.

Bạn đọc Hoang Kim Chi:

Tuy nhiên, đối với các thầy cô giáo nói chung thì nên tế nhị một chút vì nếu nhận xét tốt thì không sao, còn ngược lại thì nên trực tiếp góp ý với thầy cô trước. Nếu những ý kiến đúng, mà thầy cô vẫn không thay đổi thì mới có những nhận xét chính thức. Bản nhận xét đó không nên là của một cá nhân, mà phải là của cả lớp. Ý kiến của cả một tập thể sinh viên về thầy cô của mình chắc chắn là đúng. Tôi luôn tin như vậy.

Thầy chấm điểm trò mỗi năm vài lần, trò chấm điểm thầy hàng ngày. Dù thầy có muốn hay không, thì trò vẫn chấm điểm thầy. Nếu thầy cô đàng hoàng, nghiêm túc, trong sáng, tận tâm với nghề nghiệp thì chẳng ngại điểm chấm trung thực của trò. Tôi tin những thầy cô như thế thì chắc chắn toàn nhận điểm tốt mà thôi. Như thế thì thầy càng vui, càng được động viên, càng thêm yêu quý và gắn bó với nghề. Những thầy cô còn chưa được điểm cao thì cũng có cơ hội nhìn lại, để tiếp tục hoàn thiện mình.

Việc sinh viên nhận xét góp ý cần phải dựa trên tinh thần xây dựng, giúp đỡ thầy cô. Lãnh đạo cấp trên chỉ nên tham khảo, chứ không nên dùng ý kiến không tốt, nếu có, để đánh giá, có những quyết định không công bằng đối với thầy cô.

Bạn đọc Thai Duong:

Theo tôi, thì thực hiện cách quản lý, đánh giá giáo viên như ở Mỹ là việc cần thiết và nên thực hiện.

Nền giáo dục của VN có nhiều điểm khác, có những điểm chưa áp dụng giống như ở Mỹ hay ở các nước khác. Song việc quản lý giáo viên như bài báo mà bạn Tuy Can tuy@hotmail.com đã viết mà áp dụng được rộng rãi ở VN thì thực sự là sẽ làm thay đổi được phần nhiều chất lượng giáo dục của nước nhà. Người thầy vẫn luôn là điểm tựa, là nền tảng cho tài năng và nhân tài tỏa sáng... như câu nói"Không Thầy đố mày làm nên".

Tất nhiên đánh giá về một giáo viên thì phải xem xét về nhiều mặt và cả một quá trình làm việc, giảng dạy, không hoàn toàn nhìn vào sự đánh giá của riêng sinh viên về người thầy.

Thực tế thì cách quản lý giáo viên như Tuy Can tuy@hotmail.com chia sẻ trên báo dantri.com.vn  cũng đã được áp dụng ở VN rồi (như  ở trường Đại học FPT- Hà Nội - Việt Nam).

Cách làm này luôn chọn lọc được những người thầy giỏi, hội tụ đầy đủ tố chất, tài năng, tâm huyết... và luôn được sinh viên rất ủng hộ và nhiệt tình học tập.

Việc làm này được gọi là FeedBack trong mỗi Block - kì học.

Đây là việc quản lý giáo viên theo phong cách rất mới, rất riêng của Đại học FPT- Hà Nội.

Bạn đọc Hoang Huy Bao:

Tôi là sinh viên năm 3 trường ĐH Công Nghệ Thông Tin-ĐHQGTPHCM

Tôi thấy Diễn đàn Dân trí trao đổi ý kiến về chủ đề Trò “chấm điển” Thày đã gợi lên nhiều ý hay, cho nên muốn tham gia một vài ý kiến đứng ở góc độ sinh viên.

Xu thế đối thoại cởi mở giữa người dạy và người học khiến cho người thầy không còn đóng vai trò là người độc tôn nắm giữ và truyền thụ tri thức một chiều mà phải là người hướng dẫn, gợi mở, “đồng hành” cùng học sinh, sinh viên trong quá trình chiếm lĩnh tri thức. Trong quá trình “đồng hành” ấy, tư chất và khả năng của người thầy sẽ được bộc lộ một cách trung thực.

“Đồng hành” ở đây là sao? thầy đã nắm vững vấn đề và gợi mở khéo léo cho sinh viên tìm hiểu và cùng khám phá những tri thức mới mẻ trong giờ học, tránh việc truyền đạt tri thức một chiều và sinh viên tiếp thu một cách bị động? Qua quá trình “đồng hành” như vậy, sinh viên có điều kiện để “đánh giá” thầy giáo. Tuy nhiên, việc đánh giá này cần có sự hướng dẫn và nên tập trung vào một số tiêu chí chủ yếu nhất.

Nếu việc trò đánh giá thầy được áp dụng trong thực tiễn thì  nên bắt đầu thực hiện thí điểm ở một số trường Đại học. Trường nào tình nguyện làm trước là rất đáng hoan nghênh.

Có một điều đáng lưu ý là có một số sinh viên sợ góp ý thẳng thắn dễ bị thầy cô “để ý”, “chăm sóc” cho nên tác động tới tâm lý dám nói thật, đánh giá thật của người học. Trong khi đó ở trường, người học lại không có “quyền” chọn giáo viên cho môn học của mình mà phụ thuộc vào sự sắp xếp, bố trí của các tổ chức trong nhà trường như: Ban giám hiệu, Tổ chuyên môn…

Cho nên việc “chấm điểm” thầt dễ rơi vào tình trạng “nhìn” thầy mà chấm không? và chấm xong rồi sao?

Nếu thầy thay đổi được thì tốt còn nếu không thì sinh viên vẫn là người “chịu trận” và cam chịu số phận mà chẳng thay đổi được gì.

Bạn đọc Le Quoc Truong:

Chúng tôi đang học chương trình cao học tại Khoa quan hệ quốc tế, Trường Đại học Kinh tế ( thuộc ĐHQGHN). Chúng tôi học 16 môn và sau mỗi môn học lại được trao một tờ đánh giá kết quả dạy của thầy. Các thầy giáo đều rất vui vẻ, khuyến khích chúng tôi nhớ đánh giá đầy đủ ý kiến của mình; thầy còn hỏi hướng học tập nghiên cứu của chúng tôi. Và thầy cho rằng mỗi người có quan điểm riêng và ai cũng đúng. Thường môn học nào cũng chia nhóm để học tập. Và các giáo trình đều được tái bản từ 7 đến 17 lần và cứ chu kỳ từ 2 đến 4 năm lại cập nhật những thông tin mới vào cuốn sách đó; cuốn sách cũ sẽ không dùng nữa.

Nhân đây tôi cũng muốn đề nghị Bộ GD-ĐT nên mua bản quyền những cuốn sách giáo trình đại học về các ngành chuyên môn của nước ngoài, họ viết tốt và cập nhật kịp thời những kiến thức mới, ta chỉ cần dịch ra mà dùng vừa đỡ mất thời gian, lại bảo đảm chất lượng giáo trình.

Muốn đuổi kịp nền văn minh thế giói, ta cần học hỏi cách làm giáo dục của họ, nhất là giáo dục đại học được coi là “cỗ máy cái” của cả hệ thống giáo dục.

Bạn đọc Bùi Trung Dũng:

Tôi là bác sĩ đang công tác tại Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội). Một trong những nhiệm vụ chính của Bệnh viện cũng như của Trung tâm là tổ chức các khóa đào tạo cho các học viên có nhu cầu thuộc phạm vi chỉ đạo tuyến của bệnh viện tùy theo từng chuyên ngành. Cuối mỗi khóa đào tạo, chúng tôi đều mong muốn được đánh giá giảng viên nhưng công cụ còn thiếu , kết quả nhiều khi còn chung chung. Khi đọc được bài báo trên Dân trí, tôi nhận thấy có thể sẽ giúp ích rất lớn cho Bệnh viện Bạch Mai và Trung tâm nếu có được nội dung chi tiết của bản đánh giá giảng viên mà bài báo  “Lợi ích của việc trò “chấm điểm” Thầy ở Bỉ” đăng trên báo Dân trí điện tử ngày 26/11/2010 đã đề cập. Mong rằng tác giả bài báo viết tiếp về nội dung này trên Dân trí hoặc cung cấp cho Bệnh viện chúng tôi bản chi tiết về nội dung nói trên. Xin rất cảm ơn.

(yêu cầu này chúng tôi đã chuyển tới TG bài viết)

LTS Dân trí - Việc trò đánh giá (hay “chấm điểm”) thầy là việc làm đã trở thành thông lệ ở nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến,  đem lại hiệu quả nhiều mặt, nhất là tạo ra niềm vui và động lực phấn đấu đối với Người Thầy có ý thức trách nhiệm trong nghề nghiệp.

Việc làm đó cũng bắt đầu được thực hiện ở nước ta và kết quả cho thấy có ý nghĩa thiết thực, giúp cho người Thầy thấy rõ những điểm mạnh cũng như điểm yếu của mình để không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy cũng như phẩm chất và đạo đức của người Thầy.

Tuy nhiên, muốn mở rộng việc thực hiện chủ trương này, cần cách làm có bài bản với sự quan tâm chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục, nhất là trong việc xác định đúng những tiêu chí đánh giá  cũng như việc tổ chức và xử lý kết quả đánh giá một cách khách quan, phản ánh đúng năng lực và phẩm chất của người Thầy.

Theo Dân Trí

Bảo đảm công bằng, minh bạch và bảo mật trong “chấm điểm” Thầy

Tôi đang dạy ở một trường ĐH công lập khá lớn ở Mỹ, và cũng tham gia giảng nhiều năm qua ở các trường ĐH VN (phía Bắc). Tôi nghĩ rằng việc cho HSSV đánh giá GV là một chủ trương lớn trong nhiều chủ trương mang tính đổi mới giáo dục VN.

Mà đã là chủ trương (dù phù hợp hay không) thì như kinh nghiệm mọi người sống ở VN đều biết, "dù ai nói ngả nói nghiêng" thì chủ trương vẫn "vững như kiềng ba chân" và vấn đề thực hiện chỉ là thời điểm mà thôi. 

Sau đây xin được phép nói lên những ý kiến của tôi về chủ trương "Cho điểm” GV của SVHS như sau.

1) Về lợi ích:

Không ai có thể chối bỏ đựợc lợi ích sẽ mang lại từ việc làm này. Nếu đựợc đánh giá thường kỳ, chắc chắn đội ngũ GV sẽ có những nỗ lực vươn lên về chuyên môn, phương pháp và hoàn thiện hơn về đạo đức tác phong.

Vì vậy, ngoài chuyện tiền lương, chế độ đãi ngộ tốt, sự đánh giá GV từ phía SVHS là một trong những cách đánh tan "sức ì" của giáo viên và tạo cho họ một động lực mới trong giữ vững và tiến bộ nghề nghiệp cũng như lấy đó làm một trong những tiêu chí thăng tiến.

2) Những điều cần chú ý về đánh giá GV của SV ỏ Mỹ: (Xin nhấn mạnh chỉ là Sinh viên vì tôi chỉ có kinh nghiệm mảng này)

Tôi không biết ở các nước khác thì sao nhưng theo kinh nghiệm của tôi ở Mỹ, chuyện đánh giá GV không phải là tiêu chí duy nhất hoặc tiêu chí "thống lĩnh" trong việc có tiếp tục sử dụng hay sa thải một GV.

Tư duy của người Mỹ thường là “chống độc quyền” nên họ ít dựa vào một cái gì đó duy nhất để đi đến một quyết định quan trọng.

Việc đánh giá GV của người Mỹ cũng chỉ là một tham khảo trong rất nhiều tham khảo khác khi xét các khía cạnh nghề nghiệp, sự thăng tiến và nhiều cái khác nữa của GV.

Bên cạnh đó, cũng giống như ở VN, đại học Mỹ có nhiều loại GV, đại khái như hợp đồng (non-tenured) hoặc biên chế (tenured) và chính sách tôn trọng nhân quyền kiểu Mỹ khiến cho việc sa thải một nhân viên nói chung và một GV nói riêng ở Mỹ chỉ vì một lý do "học sinh không đánh giá cao" người ấy thì tôi tin rằng ít có cấp lãnh đạo nhà trường nào "dại dột" mà làm như vậy (Hệ thống khiếu kiện ở Mỹ luôn mở rộng cửa cho bất kỳ ai biết quyền lợi của mình).

Nên chú ý ở Mỹ, GV có tinh thần tự giác và kỷ luật làm việc rất cao nhờ nhiều yếu tố khác nhau tác động, không phải đơn giản chỉ là vì sự “cho điểm” của học sinh cuối kỳ. Tôi có một cảm giác rằng việc đánh giá này ngày nay ở Mỹ diễn ra như một thủ tục, một hoạt động bình thường như trăm ngàn hoạt động khác trong một trường ĐH Mỹ. 

Một khuyết điểm, nếu có, của việc học sinh đánh giá GV ở Mỹ là trong một chừng mực nào đó, người dạy vẫn có một chút kiêng dè HSSV, vẫn có một suy nghĩ tiềm thức rằng “chiều” sinh viên thì có lợi hơn (mặc dầu họ không dạy dở, không làm gì sai).

Từ đó, có thể trong nhiều tình huống, họ bị mất tính chủ động và sáng tạo, đặc biệt trong số các giáo viên còn non trẻ hoặc thuộc non-tenured.

Về cách làm và tổ chức cho hoạt động đánh giá, theo tôi chẳng có gì đáng phàn nàn vì người Mỹ làm việc này rất bài bản và bảo đảm gần như tuyệt đối tính chuyên nghiệp.  

3) Câu chuyện "cho điểm thầy cô" ở Mỹ tóm tắt là như vậy. Còn Việt Nam, theo thiển ý của tôi, nên chú ý các vấn đề sau:

- Người ta trên thế giới làm việc này là cực kỳ bảo mật (top-confidential) và công minh còn VN liệu hệ thống bảo quản sự bảo mật này có được tối ưu như vậy không? Tôi e rằng đây là “cây gậy thần” để ban giám hiệu nhà trường dùng để tạo áp lực, “lèo lái” và trù dập giáo viên (tất nhiên không phải tất cả ban giám hiệu đều như thế).

Hoặc sẽ có một hiện tượng ngược lại là bao che, dung túng. Có nghĩa là chúng ta cần bảo vệ người đánh giá đã đành, chúng ta lại càng phải bảo vệ người được đánh giá. Phải làm sao cho công bằng, cho minh bạch.

Ở Mỹ nếu một kết quả đánh giá GV nào đó bị rò rỉ hoặc người chuyên trách xử lý sai quy chế các kết quả đánh giá thì GV có quyền khiếu kiện và những người chuyên trách coi như “lãnh đủ”.

- Một cái quan trọng không kém là ý thức của phía “cho điểm” mà mọi người hiện nay đang quan ngại. Vậy thì những người có chuyên trách bước đầu nên thí điểm vào một đối tượng hoặc khu vực nào đó mà thôi.

Ví dụ thí điểm ở sinh viên của các trường ĐH ở các tỉnh, thành phố lớn… trước. Sau một thời gian, rút kinh nghiệm, nhìn nhận lại vấn đề, giải quyết cách bất cập nảy sinh… rồi mới triển khai các cấp học dưới (ở khu vực, địa phương khác).

- Công bố một cách minh bạch về quy chế đánh giá.

Ví dụ đánh giá để làm gì, nó có hiệu lực đến đâu, ai vi phạm nó sẽ bị gì, quyền lợi của GV khi họ đựợc “điểm cao” và trách nhiệm đến đâu khi bị “điểm thấp”… chứ không nên mập mờ để cấp trên lợi dụng dọa nạt cấp dưới hoặc chính đối tượng đánh giá lấy đó gây sức ép cho GV hoặc chính GV sẽ “mua” điểm người đánh giá.

 

- Cuối cùng hãy nhìn gần hơn về cách làm này tại khu vực, xem các nuớc Đông Nam Á mà đa số đều có nền giáo dục tốt hơn chúng ta ai đã làm rồi hay chưa, cách làm thế nào chứ không nên nhìn quá xa. Các nước tiên tiến đi trước chúng ta hàng vạn dặm, theo kịp họ cho được trong một sớm một chiều thì quá khó nếu không muốn nói là không thể. Vậy nên chỉ từ từ thôi, may ra mới thành công.

Xin cám ơn và chúc thành công.

Minh Châu

LTS Dân trí - Bằng cách trình bày ngắn gọn, sáng sủa và súc tích, tác giả bài viết trên đây đang giảng dạy ở một trường ĐH khá lớn ở Mỹ cho chúng ta thấy những lợi ích cơ bản cũng như những hạn chế, thậm chí phản tác dụng của việc “chấm điểm” Thầy, nếu cách làm thiếu tính chuyên nghiệp, không bảo đảm sự công bằng, minh bạch và bảo mật.

Vì vậy tác giả có lời khuyên nên có sự thận trọng khi triển khai công việc này ở Việt Nam, bảo đảm cho quy chế rõ ràng, công khai và cách làm minh bạch, tránh hiện tượng trù dập hoặc gây sức ép từ phía lãnh đạo nhà trường hoặc từ phía sinh viên đối với Người Thầy; mặt khác nên tham khảo cách làm của các nước trong khu vực, có trình độ và điều kiện xã hội gần với ta.

Thiết nghĩ đấy là những lời khuyên chân thành và có ích cho việc từng bước thực hiện chủ trương cho trò đánh giá Thầy của Bộ Giáo dục và Đào tạo ở nước ta

Theo Dân Trí